Microkrediet
Microkrediet, goed voor sommigen
Microkrediet is “hot”. De zogenaamde armoedebestrijding op zakelijke basis is de favoriete bezigheidstherapie van Prinses Maxima. 2005 was het Jaar van het Microkrediet. De “uitvinder” van het microkrediet, de Bengalese econoom Muhammad Yunus, heeft in 2006 de nobelprijs voor vrede ontvangen. De populariteit van dit fenomeen is een goede reden om het eens kritisch te beschouwen.
Volgens de voorstanders van microkrediet lopen in de derde wereld talloze ambitieuze ondernemers rond die worden belemmerd in hun kansen doordat ze niet welkom zijn bij traditionele banken. Deze mensen zouden aan een bedrag als 50 euro al genoeg hebben om een investering te doen en inkomsten te genereren. Ze kunnen dan bijvoorbeeld een koe kopen, of een winkelruimte.
Muhammad Yunus richtte in 1976 de Grameen Bank op om kleine leningen te verschaffen aan dit soort arme ondernemers. Hij constateerde dat zo’n microkrediet een groot verschil maakt in de overlevingskansen van arme mensen. Ondertussen hebben veel banken zijn voorbeeld gevolgd en zijn er wereldwijd zo’n 7000 instituties die microkrediet verschaffen.
Een veelgehoord argument voor microkrediet is dat het niet werkt op charitatieve basis met subsidies en giften, maar op zakelijke basis met leningen. Zo hoeven de arme ondernemers niet dankbaar te zijn of zich minderwaardig te voelen, maar zijn ze gelijkwaardige zakenpartners met meer zelfvertrouwen.
Het klinkt allemaal iets te mooi om waar te zijn, want als het verschaffen van microkrediet winstgevend is, waarom zijn de “traditionele” banken er dan nooit mee begonnen? Hebben deze bankiers collectief een hekel aan arme mensen en zijn ze daarom bereid winst mis te lopen? Dat lijkt niet waarschijnlijk, het enige wat bankiers collectief gemeen hebben is juist winstbejag. De Grameen Bank geeft al sinds 1976 het voorbeeld, dus de bankiers zullen zeker bekend zijn met het fenomeen. Dat doet vermoeden dat microkrediet voor commerciële banken helemaal niet winstgevend is.
Inderdaad blijkt het succesverhaal van Grameen Bank niet te kloppen. Jeffrey Tucker van Mises.org schrijft dat Muhammad Yunus flink gesubsidieerd wordt door de VN, de Bengalese regering en talloze internationale liefdadigheidsinstellingen. Ook is hij gevrijwaard van belastingen die zijn concurrenten wel moeten betalen, en leent hij van verschillende regeringen geld tegen een zeer lage rente.
De Grameen Bank hoeft in tegenstelling tot andere Bengalese banken haar jaarcijfers niet te publiceren. Verschillende bronnen zeggen dat hiermee verbloemd wordt dat de terugbetaling van de leningen problematisch is. Een vierde van het verstrekte microkrediet zou voor consumptie gebruikt zijn in plaats van investeringen. Zonder subsidies zou de bank tussen 1985 en 1996 34 miljoen dollar verlies hebben geleden.
Dus het zakelijk argument voor microkrediet staat op losse schroeven. Laten we overstappen op idealisme, want armoedebestrijding mag toch wel wat centen kosten omdat het een Hoger Doel is? Een gebrek aan idealisme kan de microkrediet-verstrekkers niet verweten worden, maar of dat ook ethisch is? Bij de kredietverschaffing hoort vaak een zeer specifiek eisenpakket.
Zo is er een uitgesproken voorkeur voor vrouwen als leners, om de emancipatie te bevorderen. Leningen worden vaak alleen verstrekt aan groepen mensen, zogenaamde “solidariteitsgroepen”. De hele groep is gelijk verantwoordelijk voor het terugbetalen van de schuld. De leners wordt verplicht “collectief deel te nemen aan sociale activiteiten”, “groenten te verbouwen, hier veel van eten en het overschot verkopen” en “in te grijpen om de orde te herstellen bij een ordeverstoring in een gemeenschap”.
Kortom, als er al sprake is van ambitieuze ondernemers, dan worden ze middels het eisenpakket gekortwiekt en verplicht om op communistische wijze hun leven te leiden. De nobelprijs voor vrede is dit jaar naar een man gegaan die, gesteund door overheden en liefdadigheidsinstanties, arme mensen het socialisme door de strot probeert te duwen.
Zijn de armen dan wel minder arm geworden door dit programma? Niet echt, een groot deel heeft er een extra probleem erbij, namelijk een schuld met fikse rente en gedeelde verantwoordelijkheid voor andermans schulden. Bovendien wordt de lokale markt gefrustreerd door de arbitraire eisen om aan een lening te kunnen komen. De enigen die er financieel op vooruit zijn gegaan, zijn Muhammad Yunus en andere microkredietverstrekkers.
: 
